شرایط استجابت دعا

آشنایی با آداب دعا کردن که موجب زودتر مستجاب شدن دعا میشود

چیزی که باید برای ما ( دعا کننده ) مهم باشد, استجابت دعاست که زود یا دیر آن مهم نیست, مهم مستجاب شدن دعا است. زیرا ..

نکاتی برای زودتر مستجاب شدن دعا

چیزی که باید برای ما ( دعا کننده ) مهم باشد, استجابت دعاست که زود یا دیر آن مهم نیست, مهم مستجاب شدن دعا است. زیرا گاهی مصلحت در این است که دیرتر اجابت شود, باید هر لحظه به این فکر کرد که خداوند از خیر و صلاح ما آگاه است و برای هیچ بنده ای بد نمیخواهد. مستجاب شدن دعا شرایط و موانعی هم دارد که در ادامه اشاره خواهیم کرد.

شرایط استجابت دعا, مستجاب شدن دعا راه های مستجاب شدن دعا , نکاتی برای مستجاب شدن دعا , دعا , دعا خواندن , دعا کردن , شرایط دعا کردن , راز و نیاز

ابتدا مفهوم دعا و مقدم ه‏ای را بیاموزیم :

مفهوم دعا : دعا به معني “خواندن” است, خواندنی که به‌صورت نيايش و سرود و ستايش, يا خواستن و طلب و درخواست مدد و نصرت و ياوری.

مقدمه : انسان مرتبط با خدا می‏ کوشد از طريق دعا ( راز و نياز و مناجات و عبادت ) به خدا نزديک شود.

وقتی باکسی آشنا شدی و ارتباط پيوسته شما زمينه اعتماد را فراهم ساخت و از دوستان صميمی او به شمار آمدی, در هنگام نياز به خانه‏ اش مي‏روی, شرط دوستی را به‌ جا ميی آوری و ميثاق و محبت را استوار ميی سازی, او نیز در را باز می کند و شمارا در اندرون پذيرايی می نمايد و مورد لطف و عنايت ويژه قرار خواهد داد.

• برای استجابت دعا نيز بايد شرايطی را مهيا نمود و موانعی را برطرف ساخت. در ذيل به برخی از شرايط و موانع اشاره مي‏شود :

الف ) شرايط استجابت دعا.

1. ارتباط مداوم باخدا درهرحال :

خداوند به پيامبرش دستور می ‏دهد که ” نفس خويش را در کمال شکيبايی در هر بامداد و شامگاه به دعا کردن و جلب خشنودی خدا وادار کن (1)

قرآن کسانی را که فقط در هنگام گرفتاری و مشکلات دعا مي‏کنند, مورد نکوهش قرار داده است : ” وقتی به انسان گرفتاری و غمی روی می آورد, ما را درهرحال ( خواب‌ و بیداری, نشسته و ايستاده ) بخواند و چون گرفتاریش را برطرف کنيم, برود ( و از ارتباط خود باخدا از جهت کميت و کيفيت بکاهد و گاهي قطع نمايد, به‌گونه‌ ای که ) گويی اصلاً ما را برای گرفتاری که به او رسيده بود, نخوانده است ! .(2)

امام صادق (ع)  ميی فرمايد : ” کسی که پيش‏ دستی در دعا نکند و فقط در وقت نزول بلا دست به دعا بردارد, دعايش در آنوقت مستجاب نگردد و فرشتگان گويند : اين آواز را نشناسيم”. در روايت ديگری آمده که ” به او مي‏گويند : تا امروز کجا بودی ؟! ” .(3)

در اصول کافی آمده که خداوند به حضرت داوود (ع)  فرمود :  ” مرا در روزهای خوش و آسايش ياد کن تا من دعای تو را در روزهای گرفتاری و سختی اجابت کنم ” .(4)

2. دعا بايد از صميم قلب باشد.

تمام ذرات وجود انسان یک‌ چیزی را بخواهد و طلب کند و دل و زيانش با عمل و رفتارش هماهنگ باشد.

3. اعتماد به خدا و اطمينان به اجابت او :

امام صادق (ع) فرمود : ” خدا دعايي را که از دل غافل و بی‌خبر برخيزد, مستجاب نمي‏کند پس وقتی دعا کنی, از عمق دل به او روی‌ آور ( و دلت را با زبانت همراه گردان ) و سپس به اجابت دعايت مطمئن باش “.(5)

4. قطع اميد از غير خدا و اميد و اطمينان به خداوند.

امام صادق (ع) فرمود : ” هرگاه يکی از شما بخواهد که هر چه از خدا درخواست مي‏کند, خدا به او عطا فرمايد, بايد از همه مردم نا اميد و مأيوس گردد و هيچ اميدی جز به درگاه خدا نداشته باشد. (6) او به نقطه‏ای از ايمان و توکل بايد برسد که بداند همه قدرت‏ ها و علل جهان تحت اراده و قدرت الهی قرار دارند.

پس از خدا بخواهد که اسباب و علل مادی و معنوی جهان را جهت صلاح و منفعت او قرار دهد.

5. دعا بايد در کنار تلاش و تدبير باشد.

پيامبر اکرم (ص) فرمود : ” الداعي بلا عمل کالرامی بلا وتر ؛ کسي که دعا مي‏کند و به دنبال آن تلاش و عمل نمي‏کند, مانند آن است که بی چله کمان تير مي‏اندازد ». (7)

دعا نمي‏تواند جای تلاش و برنامه‌ ریزی در زندگی را بگيرد, بلکه مکمل آن مي‏تواند باشد.

6. دعا بايد باحالت تضرع و دلي شکسته باشد.

امام صادق (ع) فرمود : “هرگاه دلتان شکست, دعا کنيد, زيرا دل تا پاک و خالص نشود, شکسته نمي‏شود”. (8)

7. مکان دعا در استجابت تأثير دارد, مثلاً دعا در حرم امامان (ع) مخصوصاً حرم امام حسين (ع) و کنار خانه خدا به‌ خصوص مقام حضرت ابراهيم (ع) و کنار حجرالأسود.

8. زمان دعا : دعای پنهانی و در تاريکي شب زودتر به اجابت مي‏رسد, مخصوصاً در قنوت يا سجده نماز « وتر » که بعد از خواندن هشت رکعت نماز شب و دو رکعت نماز شفع خوانده مي‏شود. (9)

قرآن مي‏فرمايد : ” پروردگار خود را به حالت تضرع و تذلل و در پنهانی و خفا بخوانيد “.

دعا در شب‏های ماه رمضان و رجب و دهه اول ذي‏الحجه و غير آن دعا را به اجابت نزديک مي‏کند.

9. توسل به چهارده معصوم (ع) و آن‏ها را بر پايه آيه شريفه ” وابتغوا اليه الوسيله ” وسيله و شفيع قرار دادن.

10. غسل توبه نمايد, سپس با وضو چهار رکعت نماز بخواند در هر رکعت یک‌ مرتبه سوره حمد و سه مرتبه توحيد و یک‌مرتبه سوره  “الناس” و یک‌ مرتبه ” فلق ” را بخوانيد.

بعد از نماز هفتاد مرتبه استغفرالله ربی و اتوب اليه و بعد از هفت مرتبه  ( لاحول و لا قوة الا بالله العلي العظيم ) سپس بگوييد : ” يا عزيز يا غفار اغفرلي ذنوبي و ذنوب جميع المؤمنين و المؤمنات فانه لا يغفر الذنوب الا انت. ” (10)

به‌ این‌ ترتیب شخص در جاده دعا قرار مي‏گيرد و بايد مراقب باشد تا راه دعا را درست بپيمايد و به بيراهه نرود.

نشانی راه دعا را ذکر خواهيم کرد.

ب) موانع استجابت دعا

امام علی (ع) مي‏ فرمايد : ” المعصية تمنع الاجابة ؛ (11) گناه مانع اجابت دعا است “.

گناهان سه نوع تأثير منفی در دعا مي‏گذارند :

1. لذت دعا و مناجات را سلب مي‏کنند.

انسان دعا مي‏کند, اما لذت نمی‏ برد و رقت قلب پيدا نمي‏کند.

2. مانع استجابت دعا مي‏شوند.

3. توفيق دعا کردن يا شرکت نمودن در مجالس دعا را از انسان سلب مي‏کنند.

برخی از گناهان در عدم اجابت دعا تأثير بيشتر دارند که در ذيل به نمونه‏ای از آن‏ها اشاره مي‏کنيم.

امام سجاد (ع) فرمود : ” گناهانی که مانع استجابت دعا مي‏شوند, عبارت‌اند از : بددلی و سوءظن به مؤمنان و کارهاي آنان ؛ طينت و درونی ناپاک داشتن ؛ نفاق و دورويی با برادران و خواهران ايمانی ؛ عدم اطمينان به اجابت دعا ؛ تأخير نمازهای واجب ( و نخواندن آن در اول وقت فضيلت ) آن‌که وقت آن بگذرد ؛ بدزبانی و فحاشی و اهانت کردن ؛ نزديک نشدن به خدا به‌ وسیله صدقه و کارهای نيک “. (12)

نيز فرمود : ” ازجمله گناهانی که مانع استجابت دعا مي‏گردد, نافرمانی و رنجاندن خاطر پدر و مادر است “.(13)

در برخی از روايات, بداخلاقی سبب بازگرداندن دعا معرفی‌ شده است.

علل عدم اجابت دعا ها از ديدگاه اميرالمؤمنين (ع) :

• مردی به حضرت عرض کرد : خداوند مي‏فرمايد : ” ادعوني استجب لکم ” پس چرا ما دعا مي‏کنيم, ولي اجابت نمي‏شود, حضرت فرمود : چون دل‏ های شما در هشت مورد خيانت و بی‌ وفایی کرد :

1. خدا را شناختيد, ولی حقش را آن‌ گونه که بر شما واجب بود, ادا نکرديد. ازاین‌ رو آن معرفت به کار شما نيامد.

2. به پيامبر خدا ايمان آورديد, ولی در عمل باسنت و روش او مخالفت کرديد, پس ثمره ايمان شما چه شد ؟

3. کتاب خدا  ” قرآن ” را خوانديد,  ولی در عمل با آن مخالفت کرديد.

4. گفتيد ما از آتش دوزخ مي‏ترسيم, ولی در همه حالات به‌ واسطه گناهان خود به‌ سوی جهنم مي‏رويد.

5. گفتيد ما به بهشت تمايل و رغبت داريم, ولی کارهايی انجام ميی دهيد که شمارا از بهشت دور مي‏سازد.

6. نعمت‏های خدا را استفاده مي‏کنيد, ولی شکر و سپاس‌ گزاری نمي‏کند.

7. خداوند فرمود : شيطان دشمن شما است, شما نيز او را دشمن‌ گیرید. (14) شما به زبان او را لعن مي‏کنيد, ولی در عمل با او دوستی مي‏ نماييد و از او اطاعت مي‏کنيد.

8. عيب‏ های مردم را برابر دیدگان تان قرار دادید و عيب‏ های خود را پشت سر انداختید, درنتیجه کسی را ملامت مي‏کنيد که خود به ملامت سزاوارتر از او هستيد.

با اين وضع چه دعايی از شما مستجاب گردد, در صورتی‌ که شما راه‏ها و درهای دعا را به روی خود بسته‏ايد ؟!

” پس تقوا پیشه کنيد ؛ کارهايتان را اصلاح کنيد ؛ امر به‌ معروف و نهی از منکر کنيد تا خدا دعايتان را مستجاب کند. (15)

راه دعا از ديدگاه امام صادق (ع) :

شخصی خدمت امام صادق (ع) عرض کرد : دو آيه در قرآن است که تأويل و معنای آن را نمي‏دانم.

يکي ” ادعوني استجب لکم ” است, که ما هر چه دعا مي‏کنيم, اجابت نمي‏شود.

حضرت فرمود : ” من سر عدم اجابت دعايتان را به شما مي‏گويم.

اگر تو خدا را در آنچه دستور فرموده اطاعت کنی و آنگاه او را بخوانی, دعايت را اجابت مي‏کند, ولی تو با ( دستورهای ) او مخالفت کرده, نافرمانی اش مي‏کنی, او نيز اجابت نميی کند.

با این‌ حال, اگر خدا را از راهش بخوانی  اگرچه گناهکار باشی  خدا دعايت را مستجاب مي‏کند “.

آن شخص پرسيد : راه دعا چيست ؟ فرمود : ” نماز (16) که خواندی, ابتدا تمجيد کرده, او را به بزرگی مي‏ستايی و به هر نحو که مي‏توانی, حمد و ستايش مي‏کنی, سپس بر پيامبر (ص) و آلش درود مي‏فرستی و به تبليغ رسالتش گواهی مي‏دهی, و بر ائمه هدی سلام مي‏دهی, آنگاه نعمت‏ های خدا را بر خود مي‏شماری و او را به خاطر آن‏ها ستايش و شکر مي‏کنی, بعد به گناهان خود يکايک اعتراف مي‏کنی و هرکدام را که به يادداری, اقرار مي‏نمايی, هرکدام را به خاطر نداری, به‌طور سر بسته به زبان مي‏آوری و از همه گناهان به درگاه خدا توبه مي‏کنی و تصميم مي‏گيری که ديگر گناه نکنی و از روی پشيمانی و صدق نيت و خلوص, و در بيم و اميد از آن‏ها استغفار و طلب آمرزش مي‏کنی, سپس مي‏گويی : ” اللهم اني أعتذر اليک من ذنوبي و استغفرک و أتوب اليک فأعني علي طاعتک و وفّقني لما اوجبت علي من کل ما يرضيک فاني لم أر أحداً بلغ شيئاً من طاعتک الا بنعمتک عليه قبل طاعتک, فأنعم علي بنعمة أنال به رضوانک و الجنةَ.

بعد از رعايت اين مراتب, حاجت خود را بخواه, که اميدوارم خدا نا اميدت نکند و حاجتت را برآورد” .(17)

چند تذکر :

1. گاهی با وجود تمام شرايط دعا, دعا مستجاب نمي‏شود, چون به مصلحت ما نيست, يعنی چيزی را طلب مي‏کنيم که به سود ما نيست, اگرچه مي‏پنداريم به نفع ما و خير است.(18)

2. گاهی دعا مستجاب مي‏شود, ولی از روي مصالحی تحقق عملی آن به تأخير مي‏افتد, حتی ممکن است تا بيست سال طول بکشد تا محقق گردد.

3. در روايت است خداوند وقتی بنده‏ای را دوست داشته باشد, اجابت دعای او را به تأخير مي‏اندازد تابنده‌ اش با او راز و نياز گويد.

ازاین‌ رو مؤمنان ثابت‌ قدم هیچ‌ گاه از تکرار دعا مأيوس نمي‏شوند, بلکه مي‏گويند :

دست از طلب ندارم تا کام من برآيد

يا جان رسد به جانان يا جان ز تن درآيد.

4. گاهی اجابت دعا ها در آخرت به‌ صورت پاداش نمايان می‌شود و در دنيا خواسته‌ اش بناتر مصالحی داده نمی‌شود.

اگر کسی بداند خداوند در عوض عدم اجابت دعا در دنيا, چه پاداشی براي او در آخرت در نظر گرفته است, هرگز ناامید نمی‌شود.

امام صادق (ع) می‌ فرماید : ” روز قيامت خداوند متعال می‌ فرماید : ای بند من !‌ تو مرا خواندی و من اجابتت را به تأخير انداختم.

اکنون ثواب و پاداش تو چنين و چنان است.

پس مؤمن آرزو می‌ کند که کاش هيچ دعايي از او در دنيا اجابت نمی‌شد, براي آن ثواب و پاداش نيک که می‌بیند” . (5)

از روايات استفاده می‌شود که هيچ دعايی بی‌اثر نيست و هر دعايی در دنيا و آخرت تأثير مناسب خود را دارد.

امام سجاد (ع) می‌فرماید : ” دعای مؤمن يکي از سه فايده را دارد : يا برای او در آخرت ذخيره می‌گردد, يا در دنيا برآورده می‌شود, يا بلايی را که می‌ خواست به او برسد،, از وی می‌گرداند “.(6)

علاوه بر مطالب یادشده, هميشه به اين نکته توجه داشته باشيد که نماز و روزه و دعا و غيره, مطلوبيت ذاتی دارند و فلسفه دعا تنها برآوردن حوائج به‌ویژه خواسته‌های دنيوی نيست, بلکه خود دعا و مناجات باخدا،, صرف‌ نظر از اجابت يا عدم اجابت, ارزش دارد و به‌ اصطلاح طلب مهم‌تر از مطلوب است. (7)

پی ‏نوشت‏ ها :

  1.  کهف (18) آيه 28.
  2.  يونس (10) آيه 12.
  3.  اصول کافي, ج 4, ص 219.
  4.  بحارالانوار, ج 93, ص 381.
  5.  بحارالانوار ج 93، ص 305.
  6.  عدة الداعي, ص 97.
  7.  عدة الداعي, ص 97.
  8.  مکارم الاخلاق, ص 315.
  9.  پيامبر(ص) فرمود: (براي خدا منادي هست که هنگام سحر ندا مي‏کند : آيا دعا کننده‏اي هست تا اجابت نمايم؟ آيا استغفار کننده‏اي هست تا مورد بخشش قرار دهم؟ آيا درخواست کننده‏اي هست تا به او عطا نمايم؟) رساله «لقاءالله», ميرزا جواد آقا ملکي تبريزي، ص 119.
  10.  همان، ص 87.
  11.  غررالحکم, ترجمه محمد علي انصاري، ج 1، ص 32.
  12.  معاني الاخبار, ص 271, به نقل از کيفرگناه و عواقب آن, سيد هاشم رسولي محلاتي.
  13.  همان، ص 270.
  14.  مؤمن (40) آيه 60.
  15.  بحارالانوار, ج 93, ص 376 و 377.
  16.  غسل و نماز توبه به کيفيتی که ذکر شد.
  17.  فلاح السائل, ص 38 و 39.
  18.  قرآن کريم در اين مورد مي‏گويد : ( چه بسا چيزي را خوش نداريد, حال آن که خير و منفعت شما در آن است و يا چيزي را دوست داشته باشيد, حال آن که شر و ضرر شما در آن است. خدا مي‏داند، ولي شما نمي‏دانيد ). سوره بقره، آيه 216.

5. همان, ص 247.

6. تحف العقول، ص 202.

7. مصباح يزدي بر درگاه دوست, ص 56.

بخش دین و مذهب مجله شمال گردی

پرسمان

 

0