زبان مازندرانی

زبان مازندرانی نام یکی از زبان‌های ایرانی شمال غربی است که در گروه زبان‌های کاسپین قرار دارد…

زبان مازندرانی  زبان طبری  زبان مازنی  زبان تبری  زبان گلکی  گلکی

زبان طبری

زبان مازندرانی , زبان طبری , زبان مازنی , زبان تبری , زبان گلکی , گلکی , مازندرانی , طبری , تبری , مازندران , تبرستان , طبرستان , تاریخچه زبان مازندرانی , گویش مازندرانی , زبان مازنی , گویش مازنی , گویش گلکی , گویش تبری , گویش طبری , زبان شناسی مازندران , زبان شناسی

زبان تبری

زبان مازندرانی نام یکی از زبان‌های ایرانی شمال غربی است که در گروه زبان‌های کاسپین (گورانی، تالشی، زازاکی، مازندرانی، گیلکی، سمنانی و هرزندی ) قرار دارد. زبان مازندرانی از لحاظ تاریخی جزء شاخه شمال غربی زبان‌های ایرانی بوده و در ارتباط با زبان پهلوی اشکانی است.
زبان مازندرانی از شرق و جنوب شرق با گویشوران فارسی و ترکمنی، از غرب با گویشوران گیلکی و از جنوب با گویشوران تاتی همجوار است.
این زبان تنها در ایران تکلم می‌شود. پراکندگی آن در نیمه شمالی کشور است و به جز استان مازندران در استان‌های سمنان، گلستان، البرز و تهران نیز در میان برخی مردم بومی رواج دارد. بخشی از ایل‌های کوچ‌نشین شمال ایران نیز مازنی‌زبان هستند.

این زبان در
استان مازندران تا روستای زوار بخش نشتارود شهرستان تنکابن
مناطق شمالی استان سمنان چاشم، فولاد محله، شهمیرزاد
مناطق شرقی و شمالی استان تهران مانند، دماوند، رودبار قصران، فیروزکوه
مناطق غربی استان گلستان مانند، کردکوی، علی‌آباد کتول، گرگان، بندرگز
مناطق شمالی استان البرز مانند ولاترو و شهرستانک
همچنین در بین بخشی از ایلات و عشایر همچون الیکایی‌های گرمسار رواج دارد.

کارشناسان زبان دریافتند که دوازده لهجه متفاوت در مازندران وجود دارد.
منطقه آمل: از کوهستان بندپی تا چلاو، لاریجانات، نمارستان و کلارستان آمل تا حوالی امامزاده هاشم و جلگه‌های دو سمت هراز، محمودآباد و دشت‌سر و کوهپایه‌ها و جلگه‌های جاده چمستان، میان آمل و نور
منطقه بابل: از مناطق کوهستانی چلاو آمل تا بندپی، امامزاده حسن در سمت غربی آلاشت و نواحی جلگه‌های حد فاصل فریدونکنار، بابلسر، بهنمیر، کیاکلا تا روستاهای کوهپایه‌ای کهنه خط، گنج‌افروز و بابل‌کنار
منطقه بهشهر: چهاردانگه هزارجریب از سورتی تا کیاسر و روستاهای مناطق جلگه‌ای از گلوگاه، شاه کیله تا انتهای منطقه قره طغان و رودخانه نکارود
تنکابن مرکزی:  شامل لهجه‌های دوهزاری و سه هزاری و خرم‌آبادی و گلیجانی چالکش یعنی حدفاصل آب نشتا تا آب شیرود
چالوس و تنکابن شرقی: شامل مناطق کلارباستانی، برخی از روستاهای کوهپایه‌ای منطقه بیرون بشم ولنگا و نواحی جلگه‌ای از آب چالوس و عباس‌آباد و رودخانه نشتا به مرکزیت عباس‌آباد
منطقه ساری: چهاردانگه از کیاسر تا کوهستان‌های دودانگه، جلگه‌های مایین میاندورود و جلگه‌های مناطق غربی تجن رود تا جویبار
منطقه علی‌آباد کتول: شمال نواحی روستایی کوهستانی شمال شاهوار و مناطقی چون کتول، پیجک محله، محمودآباد، فاضل آباد و جلگه‌های غیرترکمن‌نشین بلوک استارآباد قدیم.
منطقه قائمشهر: مناطق کوهستانی فیروزکوه، سوادکوه و روستاهای جلگه‌ای حدفاصل بین کیاکلا، جویبار و روستاهای کوهپایه‌ای بیشه سر
منطقه کردکوی: هزار جریب شرقی، بالاجاده، شاه کوه زیارت، گز شرقی و غربی، رادکان و روستاهای غیرترکمن‌نشین از زنگی محله گرگان و چهاردانگه تا گلوگاه
منطقه نور و نوشهر: بخشی از روستاهای بیرون بشم، کجور، محال ثلاث و جلگه‌‎های حدفاصل سرخرود تا رودخانه چالوس
منطقه دماوند: نواحی کوهستانی شهرستان دماوند، رودهن، بومهن تا فیروزکوه
منطقه قصران باستانی: مناطق اوشان، قشم، شمشک، دیزین، گاجره و روستاهای کوهپایه‌ای توچال تا مناطق غربی رودخانه جاجرود.

گِلِکی
زبان مازندرانی را گلکی نیز می‌نامند. به اعتقاد بعضی از پژوهشگران گِکِ کسی است که به زبان مازندرانی تکلم می‌کند و گلکی هم به معنای زبان مازندرانی است. این پژوهشگران گلک را دسته‌ای از رعایا می‌داسنتد که کشتکار بوده و برخلاف مختاباد مجاز به ترک جلگه در تابستان نبوده‌اند. ریشه گلک را در واژه‌های سانسکریت، کیل، کیلانیا و کیلان به معنی وابسته می‌دانند. عده دیگری از پژوهشگران گلکی را اشتباه رایج قلمداد کرده و نام این زبان را مازندرانی یا تبری ثبت می‌کنند.

الیکایی
الیکایی لهجه‌ای مازندرانی است که توسط اقوام طبری‌تبار الیکایی گویش می‌شود. ایل الیکایی در قدیم به صورت عشایری زندگی می‌کردند. این ایل در مناطق آرادان، ورامین، گرمسار، دماوند، فیروزکوه، چالوس و نوشهر زندگی می‌کنند.

قصران باستانی
زبان عمومی مردم قصران لهجه‌ای از زبان باستانی پهلوی رازی است که زبان مازندرانی و کمی عربی بدان آمیخته و از زبان دری نیز در قرون اسلامی تآثیر یافته است و هرچه از ری به مازندران نزدیک‌تر شوند بر میزان لهجه مازندرانی به همان نسبت افزوده می‌شود. آن لمبتون در کتاب Three Persian Dialects به بررسی گویش ولاترو یا ولایت‌رود که جزء گویش‌های منطقه قصران می‌باشد، پرداخته است.

نویسندگان مسالک و ممالک در نخستین قرن‌های اسلامی در ذیل گفتار دیلمان و طبرستان از گویش طبری یاد می‌کنند.

آثار از میان رفته نوشته به این زبان
مرزبان‌نامه از اسپهبد مرزبان بن رستم (سده چهارم) که متن طبری آن ازبین رفته و دو ترجمه فارسی از آن به جا مانده است.
نیکی نامه دیوان شعر اسپهبد مرزبان بن رستم که ابن اسفندیار در تاریخ تبرستان از آن به عنوان «دستور نظم طبرستان» یاد کرده است.
باوند نامه تاریخ طبرستان به صورت شعر بوده که در میانه سده‌های پنجم و ششم گرد آورده بودند.
شکره در نوروزنامه خیام از آن یاد شده است.

منبع: مجله شمالگردی

دسته ⇐ زبان‌شناسی

0

توجه: قبل از ارسال نظر به نکات زیر توجه کنید :

  • • چنانچه شمالی هستید, لطفا نظرات را به زبان شیرین محلی تان بنویسید.
  • • نظراتی که به صورت فینگلیش نوشته شده باشند, تایید نخواهند شد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *